Jan Pogonowski

Dodano dnia: 2 kwietnia 2022

Właściciel Łopuszki Małej Pogonowski Jan herbu Ogończyk

Urodził się 26 grudnia 1823 roku w Oleszycach. Pochodził z rodziny ziemiańskiej, syn Jakuba Onufrego i Anny Begg de Albensberg. Gimnazjum ukończył w Przemyślu, zaś prawo studiował na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Pracę zawodową rozpoczął w Jarosławiu w 1847 roku jako praktykant magistratu, potem w Jordanowie jako justycjariusz, następnie w Sądzie Obwodowym w Rzeszowie był pracownikiem prokuratorii, zaś od 1859 roku był mianowany notariuszem w Rzeszowie

W małżeństwie z Emilią Ogończyk-Paprocką Jan Pogonowski miał synów Władysława, Ignacego i Stanisława oraz córki Jadwigę i Helenę.

​Jan Pogonowski był zaangażowany w działalność społeczną i polityczną, a między innymi był członkiem Rady Miejskiej m. Rzeszowa, dwukrotnie sprawował urząd burmistrza, był jednym z inicjatorów założenia Komunalnej Kasy Oszczędności w Rzeszowie, kilkakrotnym wicemarszałkiem Rady Powiatowej, a w 1895 roku został wybrany na posła z m. Rzeszowa do Sejmu Krajowego we Lwowie. Był twórcą kontraktów dokonywanych w magistracie rzeszowskim, radzie powiatu, a także umowy ustanawiającej fundację Jana Towarnickiego, która zajęła się tworzeniem ośrodków oświatowych oraz przyznawaniem stypendiów.

​Jan Pogonowski był współpracownikiem prasy rzeszowskiej, m.in. Przeglądu Rzeszowskiego i Głosu Rzeszowskiego.

Jan Pogonowski zmarł 31 XII 1897 w Rzeszowie i został pochowany 3 stycznia 1898 roku na Starym Cmentarzu w Rzeszowie.

 Łopuszka Mała to miejscowość położona na południe od Kańczugi. W 1448 roku wieś została sprzedana Pileckim. Od tej pory Łopuszka Mała na stałe weszła w skład dóbr Kańczuckich. Po Pileckich należała do rodów: Odrowążów, Ostrogskich, Lubomirskich, za których czasów tereny te dotknęły największe spustoszenia dokonane przez Tatarów (1623, 1624), Szwedów (1655), Kozaków i Siedmiogrodzian (1657) oraz ponownie przez Tatarów (1672).

​W XVIII - XIX wieku kolejnymi właścicielami Łopuszki Małej były rodziny: Nowosielskich, Jakubowskich i Pogonowskich. Tej ostatniej rodzinie zawdzięczamy zbudowanie istniejącego do dziś, okazałego dworu.

​Zespół zabudowań dworskich składający się z dworu, budynku bramnego i zabudowań gospodarczych powstał w 1885 r. z inicjatywy Jana Pogonowskiego, na terenie wcześniejszego założenia. Park dworski powstał z przeprojektowania wcześniejszego, pochodzącego z XVIII w. założenia ogrodowego. Zespół dworsko - parkowy z uwagi na dobre gospodarowanie majątkiem jest najlepiej zachowanym z wszystkich istniejących w gminie Kańczuga. Po II wojnie światowej zespół dworski użytkowało Przedsiębiorstwo Gospodarki Zwierzętami Rzeźnymi w Rzeszowie - Tuczarnia Trzody Chlewnej. Od końca lat 80. XX wieku do 1993 roku był nieużytkowany, co spowodowało jego dewastację. Nie zachowały się zabudowania folwarczne.

​31.01.1992r. Fundacja Pomocy Młodzieży im. Jana Pawła II WZRASTANIE wydzierżawiła na 15 lat od Zarządu Gminy i Miasta w Kańczudze nieruchomość w Łopuszce Małej o pow. 38 arów wraz z dworkiem. Następnie przekazano aktem notarialnym z dnia 09.05.1992r. w nieodpłatne użytkowanie na 25 lat, a aktem notarialnym z dnia 12 października 1993 roku Zarząd Miasta i Gminy oddał nieodpłatnie w wieczyste użytkowanie Fundacji na okres 99 lat nieruchomość o pow. 3.94 ha wraz z dworkiem i budynkami gospodarczymi.

​Po przeprowadzeniu generalnych remontów przez Fundację dwór przeznaczono na Dom dla dzieci i od 25 października 1997 r. dzieci wspólnie z wychowawcami stworzyli swój dom.

​Dwór znajduje się w zach. części założenia, położony jest na stoku wzniesienia, frontem na zach., łagodnie schodzący do doliny lokalnej rzeczki i stawu. Wybudowany został na rzucie zbliżonym do prostokąta, od zach. z dwoma symetrycznymi ryzalitami ramującymi taras ogrodowy i dwoma aneksami różnej wielkości od wsch.: prostokątnym i półkolistym.
Na urozmaiconą bryłę eklektycznego dworu w typie włoskiej willi składa się parterowy korpus z podpiwniczeniem tworzącym od strony stawu, na spadku terenu, drugą kondygnację, rozczłonkowany od zach. ryzalitami ramującymi taras osadzony na masywnych filarach i symetrycznymi schodami oraz aneksy od wsch.: piętrowy i drugi niewielki, półkolisty. Główna część przykryta została dachem czterospadowym, z trzyspadowymi zadaszeniami ryzalitów, piętrowy aneks dachem czterospadowym. Budynek wymurowano z cegły ceramicznej, dachówkę z wcześniejszego pokrycia dachów zastąpiono w czasie remontu blachodachówką. Elewacja frontowa, dwukondygnacyjna, symetryczna, z wejściem pośrodku, pozostałe elewacje różnej wysokości, niesymetryczne. Wszystkie zdobione dekoracją w postaci: pojedynczych i zdwojonych pilastrów w narożach, obramień okiennych zwieńczonych nadokiennikami, podokienników, gzymsów, tralkowych balustrad tarasów oraz fryzu powyżej parteru.

​Park o metryce XVIII wiecznej, gruntownie przebudowany na przeł. XIX i XX w., o charakterze krajobrazowym, z dominantą budynku dworu usytuowanego na krawędzi skarpy. U jej podnóża w parterze wodnym uwagę przykuwa staw połączony z wyspą współczesnym pomostem. Na wyspie umieszczona jest figura Matki Bożej Wspomożenie Wiernych.

W parku przeważają nasadzenia z gatunków rodzimych. Przeważają gatunki drzew liściastych. Z krajowych najokazalsze są dęby szypułkowe, lipy szerokolistne i drobnolistne, z obcych zaś szczególnie platan klonolistny.

Bibliografia

Karta ewidencyjna, Dwór, oprac.: I. Zając, 1993, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Przemyślu.

Libicki P., Dwory i pałace wiejskie w Małopolsce i na Podkarpaciu, Poznań 2012.

Polakowski S. Pozostałości założeń dworskich województwa podkarpackiego, Krosno 2012.

  1. Piórecki, Zabytkowe ogrody i parki województwa przemyskiego, Rzeszów 1989.
  2. Michałowicz-Kubal, Zamki, dwory i pałace województwa podkarpackiego, Krosno 2006.

Codello A., Samorząd miasta Rzeszowa 1867–1914, L. 1967; –Szematyzmy Król. Galicji, 1850–1897; – „Czas” 1898 nr 2; „Głos Rzeszowski” 1898 nr 1; – WAP w Rzeszowie: Akta m. Rzeszowa, sygn. 13 k. 1v., sygn. 2511 k. 365; B. Jag: akc. 51/51; Urząd Stanu Cywilnego w Rzeszowie: Księga zgonów (Rzeszów) z l. 1876–1912 nr aktu 206; – Informacje Jerzego Pogonowskiego w Materiałach Red. PSB.

© 2022 Fundacja Wzrastanie. Wszelkie prawa zastrzeżone.