Fundacja Pomocy Młodzieży im. św. Jana Pawła II WZRASTANIE | Szaty liturgiczne kapłana podczas Mszy Świętej
kwi 30 13

Szaty liturgiczne kapłana podczas Mszy Świętej

Angel
23378

Przedsmak liturgii niebieskiej

Liturgia (…) jest szczytem, do którego zmierza działalność Kościoła, i jednocześnie jest źródłem, z którego wypływa cała jego moc (KL 10). Już nawet w początkowym, bo dziesiątym punkcie konstytucji liturgicznej Soboru Watykańskiego II Sacrosanctum Concilium, krótko opisano czym dla nas chrześcijan, katolików jest Liturgia Święta. W innym miejscu mówi nawet, że jest przedsmakiem liturgii niebieskiej. Trudno byłoby więc traktować ją w sposób pobłażliwy i niepoważny. Ważne jest zatem, by była zawsze dobrze przygotowana. Odpowiednie i wcześniejsze przygotowanie sprzyja temu, by w nagłych sytuacjach nie wprowadzać zbędnego chaosu i rozproszenia. Chrystus jest obecny zawsze w swoim Kościele, zwłaszcza w czynnościach liturgicznych (KL 7). Samo to stwierdzenie zobowiązuje nas do szczególnego czuwania nad sprawowaniem świętych obrzędów.

Nie tylko sposób na oddanie chwały Bogu

Kwestia przygotowania liturgii i jej organizacji jest bardzo istotna. To dzięki znakom, paramentom, które zostaną użyte w liturgii lud Boży może wnikać i rozważać świętą tajemnicę zbawienia. Może odczytywać liturgiczne czynności w odniesieniu do wydarzeń Wieczernika, Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Chrystusa. To  nie tylko sposób na oddanie należnej chwały Bogu, ale również do własnego przybliżenia, niejako wniknięcia w Jego miłość, którą objawił na drzewie krzyża. Oprócz ogólnej organizacji i przebiegu czynności liturgicznych ważną kwestią są wszystkie te paramenta i stroje, których używa się podczas celebracji. Warto zatrzymać się nad strojem liturgicznym, będącego nieodłączną częścią wszelkich form kultu Kościoła Katolickiego. Poznajmy zatem historię i symbolikę szat liturgicznych, których używa się w obecnej formie liturgii.

Humerał (z łac. humerale od humeri – ramiona lub starsza nazwa amictus od amicire – okrywać). Pierwsza w kolejności część ubioru kapłana do sprawowania Eucharystii. Biały materiał okrywający ramiona kapłana, przewiązany cienkimi tasiemkami.

W starożytności często okrywano głowy. W Rzymie zakrywano głowę w geście bojaźni w obliczu swojego bóstwa. Zasłona podczas ofiary strzeże wróżbiarzy przed szkodliwym spojrzeniem oczów [1]. Dlatego Św. Paweł zabrania później zakrywania głowy podczas modlitwy, aby  nie upodabniać się do pogan (por. 2 Kor 3, 18). Tak samo zarządził późniejszy papież Zachariasz na synodzie rzymskim w 743 roku, który zabronił używania podczas odprawiania Mszy Świętej jakiegokolwiek nakrycia głowy. Istnienie humerału w naszej liturgii wspomina się już w IX i X wieku. W XII i XIII rozumiano go jako symbol nadziei dóbr niebieskich. Sikard z Kremony (1215r.) mówi, że to biała szata, która okrywa głowę, szyję i ramiona, i która zawiązują za pomocą dwóch sznurków przy piersiach; tak więc jeden z brzegów jest widzialny zaś drugi ukryty, co przypomina nadzieję dóbr niebieskich, dla której poświęcamy Bogu czystość duszy, panowanie nad naszym głosem i naszem zachowaniem. Jest symbolem powściągania języka, przypomina też, że Syn Boży zstępując na ziemię przykrył swoje bóstwo tajemniczą zasłoną człowieczeństwa.

Dziś głównie używa się go w sytuacjach, kiedy alba ma krój bez kołnierza, wtedy humerału służy w celu zakrycia codziennego stroju kapłańskiego. Niestety ze względu na to, iż w obecnym czasie alby często są bardzo dopasowane humerału praktycznie nie używa się.

Alba – (z łac. albus – biały) Biała długa do kostek szata z rękawami. Nazwę utworzono od jej łacińskiego odpowiednika koloru. Należy do najstarszych strojów używanych w liturgii chrześcijańskiej. Dawniej była wkładana jako pierwsza, obecnie ubiera się ją po humerale.

Jej źródeł można dopatrywać się u kapłanów żydowskich noszących białą płócienną szatę kethonet. Używanie jej podczas liturgii mogło zostać zaczerpnięte od Żydów już przez Św. Jakuba [2]. Biała tunika była bardzo dobrze znana również w Rzymie jako strój codzienny. W liturgii chrześcijańskiej używano ją w zasadzie od zawsze. Pierwszy raz oficjalnie o albie jako o szacie liturgicznej mówi synod kartagiński w 398 roku, który zabrania noszenia jej poza służbą ołtarza. Przez wieki zmieniał się styl i sposób ich szycia, obecnie używa się tych, które są bogato zdobione oraz te bardziej skromne.

Symbolika alby to niewinność niepokalana, czystość  duszy i serca, z jaką kapłan ma stawać do sprawowania świętych obrzędów. Ukazuje łaskę obmycia z grzechu w chrzcie świętym.

Pasek – (z łac. cingulum, baletus lub baletum). Razem z albą używano go już od wieków.

W Rzymie zazwyczaj noszono tuniki podwiązane pasem, ponieważ tunika rozpuszczona była znakiem rozwiązłości. Pozostał on również w ubiorze kapłana. Stał się przydatny dlatego, że alby początkowo nie były szyte na wymiar. Dzięki przepasaniu się sznurkiem można było regulować długość i szerokość szaty.

Pasek ma wiele znaczeń. Głównie symbolizuje powściągliwość, umartwienie ciała, czystość, a także gotowość do służby.

Obecnie cingulum to zwykły skręcony sznurek o długości od ok. 3 do 4,5 metra. Składany na pół powinien okryć każdego człowieka z różną tężyzną fizyczną. Można używać cingulum koloru adekwatnego do okresu liturgicznego, tak więc np. zielonego, fioletowego, czerwonego.

Stuła – (z łac. stola – długa szata). Mająca kształt długiej wstęgi założonej na ramiona kapłana swój początek wzięła od stoli, długiej żeńskiej szaty noszonej w Rzymie.

W Kościele używano ją od najdawniejszych czasów. Przez dłuższy czas była to biała szata z kolorowymi zdobieniami na brzegach. Prawdopodobnie pod koniec VI wieku dawną długą białą stolę przekształcono w szersze zdobiące ramiona równoległe wstęgi. Od tego czasu zaczęto ją nazywać stułą. Stuła jest szatą świętości z jaką kapłan ma służyć Bogu i świecić przed ludźmi. Jest znakiem nieśmiertelności nadprzyrodzonej godności, którą człowiek utracił przez grzech pierwszych rodziców.

Noszą ją wszyscy duchowni trzech stopni święceń. Zmienia się tylko sposób ubierania przez diakona, który stułę spiętą nieco u dołu wkłada z lewego na prawe ramię.

Ornat – (z łac. ornatus – ubiór) powstał on od zwykłego codziennego płaszcza zwanego penulla. Ubierano go w celu uchronienia się przed deszczem, czasami nawet używano go do sztuk cyrkowych. Mówi się, że swoje źródło ornat ma w todze patrycjuszowskiej lub senatorskiej w czasach Imperium Rzymskiego. Wspomniana penulla była nieco uboga zatem rzymscy włodarze używali bardziej wystawnych ubiorów. Ta pierwsza była bardziej dostępna i uchodziła wręcz za odzież biedoty. Pierwsi chrześcijanie byli ludźmi biednymi i pokornymi. Liturgia Zachodnia nie korzystała z nazwy ornat na szatę kapłana do Mszy Świętej, ale z casuli lub planeta na przemian. W wieku VII we Francji używało się jeszcze penuli tak samo duchowni jak i świeccy. Ogólnie rzecz biorąc ornat został dopiero szatą liturgiczną po stule, dalmatyce i albie.

Kształty ornaty miały różne na przestrzeni dziejów. Szyto je z wełny i płótna, biskupie były bogatsze o jedwab. Od VI były ornaty krótsze poza kolana na przedzie i w tyle zakończone ostro, boki wycięte. Symbolika ornatu jest dość ciekawa. Ornat na ramionach kapłana to symbol jarzma i ciężaru, (…) ale łaska Boża i miłość czynią to jarzmo słodkim do noszenia i ciężar lekki [3]. Tym różni się od symbolu stuły. Stuła bowiem oznacza jarzmo Chrystusa, a ornat jarzmo miłości, łagodności. Dzięki miłości człowiek jest w stanie znieść ciężar i przeciwności obecnego świata.

Pięknie opisuje kapłana w tej szacie znany Tomasz a Kempis: Kapłan w święte szaty odziany, Chrystusa zastępstwo sprawuje, aby z pokorą błagał Boga za sobą i za ludem całym. Ma przed sobą i za dobą znak krzyża Pańskiego, aby rozpamiętywał zawsze mękę Chrystusa. Nosi krzyż przed sobą, aby pilnie wpatrywał się w ślady Jego i wstępował w nie całym sercem. Krzyżem jest z tyłu oznaczony, aby jakie bądź przeciwności od innych doznawane, chętnie znosił dla Boga.

Obecnie ornaty mają różne motywy i sposoby szycia, co niestety często wpływa na ich wygląd nie zawsze dostosowany do powagi Misteriów Pańskich. Do wykonywania szat liturgicznych powinny być używane trwałe, odporne na działanie chemiczne, możliwe do łatwego czyszczenia, niemnące się, przewiewne, nie przyjmujące zbyt łatwo zanieczyszczeń, a przy tym zaliczane do włókien szlachetniejszych, używanych przy produkcji dobrych jakościowo tkanin [4]. Komercja firm zajmujących się szyciem strojów liturgicznych prześciga się w pomysłach nie zawsze trafionych. Na ornatach powinny znajdować się tylko symbole i znaku chrześcijańskie lub eucharystyczne. Raczej nie powinno się umieszczać tam np. postaci świętych, symboli patriotycznych, fragmentów utworów świeckich. W Ogólnym Wprowadzeniu do Mszału Rzymskiego czytamy: Dozwolone są ozdoby figuralne czy symbole wskazujące na sakralny charakter tych szat, ale nie takie, które nie przystoją ich sakralnemu charakterowi OWMR nr 34. Spotkać można również ornaty z symbolami maryjnymi np. „M”. Msze Święte wotywne o Najświętszej Maryi Pannie sprawowane są w orantach koloru białego. Często zdarza się, że dana szata ma więcej koloru niebieskiego – maryjnego niż owego białego. Niestety nie jest to godne pochwały.

Uważam, że tych kilka informacji i uwag związanych z używanymi podczas Eucharystii paramentami, czy szatami liturgicznymi pomoże nam w lepszym jej przeżywaniu. Szczególnie trzeba nam zwracać na nie uwagę, gdyż sprawuje się w nich Najświętsze Tajemnice naszej świętej wiary.

kl. Mateusz Pakuła

____________________

Przypisy:

  [1] A. Nowowiejski, Wykład Liturgii Kościoła Katolickiego, Warszawa 1902, s. 9.

  [2] Tamże,  s. 157.

  [3] Tamże, s. 258

  [4] M. Zielniok, Odnowa szat liturgicznych, w: Wprowadzenie do liturgii, s. 575.

za: http://www.katolik.pl/szaty-liturgiczne-kaplana-podczas-mszy-swietej-,23378,416,cz.html?s=1

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress